Endokrinoloji Ve Metabolizma Prof Dr  Metin Ozata

Endokrinoloji,endokrin,diyet, Metabolizma,Tiroid,Guatr, Diyabet, Zayiflama, Hormon, Hormonlar, Hormon Tedavisi, Hormon Hastaliklari

TESTIS, TESTOSTERON (ERKEKLIK HORMONU), YASLILIKTA TESTOSTERON AZALMASI, SPERM SAYISI

TESTIS, SALGILADIGI HORMONLAR VE HASTALIKLARI

 Testisler sperm uretmeye yaradigi gibi erkeklik hormonu olan testosteron  da salgilarlar. Sperm olusumu ve testosteron salgilanmasi hipofizden salgilanan FSH ve LH hormonlari tarafindan kontrol edilir.
 Normal eriskin bir erkekte her bir testis 20 gram agirliginda ve 4.5x3x2.5 cm boyutlarinda ve 15-30 ml hacmindedir. Testisler ergenlige girmeden once 2 cm uzunlugunda ve 2 ml kadardir. Ergenlikle birlikte  hacmi artar ve 16-19 yasinda eriskin volumune ulasir. Yaslanma ile boyutlari degismez.
Testislerin % 90’nini seminifer tubuller denen ve icinde spermin yapildigi tup seklindeki yapilar olusturur.
Testislerde bulunan ve Leydig hucresi adi verilen hucreler testosteron uretir. Beyinde bulunan hipotalamus hipofize ne kadar testosteron utetilecegini bildirir. Bu amacla hipotalamustan GnRH hormonu salgilanir ve bu hormon hipofize gelir. GnRH hormonu hipofizden FSH ve LH hormonunun salgilanmasini saglar.  Hipofizden salgilanan LH hormonu leydig hucresinden testosteron salgilanmasini artirirken hipofizden salgilanan FSH hormonu seminifer tubullerde sperm uretimini saglar. Salgilanan testosteron ise hipofizden LH salgilanmasini azaltir.
FSH hormonunun  etkisiyle testislerdeki sertoli hucrelerinden inhibin ve aktivin isimli hormonlar salgilanir. Inhibin  hormonu hipofizden FSH hormonu salgilanmasini azaltirken aktivin  hormonu artirir. Aktivin hem hipofizde hem testiste yapilir.
Testosteron Hormonunun Etkileri
 Testosteron  erkeklerde salgilanan en onemli seks hormonudur. Testosteron  gunde 5-6 mg kadar uretilmektedir.  Testosteron, testisten salgilandiktan sonra kanda seks hormon baglayan globuline (SHBG) baglanir.  Bu baglanan testosteron ‘’total testosteron’’ denilirken baglanmayan kismina ‘’serbest testosteron’’ denir. Kanda serbest testosteron ise tum testosteronun % 1’ni olusturur.  Testosteron ‘’5 alfa reduktaz’’ isimli bir enzimle dihidrotestosterona donuserek etkisini gosterir.
  Erkek tipi gelisme yani sakal ve biyik cikmasi, killanma, sesin kalinlasmasi testis ve penis buyumesi, kaslarin gelismesi, boyun artmasi testosteron sayesinde olur. Libido (cinsel istek) ve ereksiyon olusmasinda da  testosteronun buyuk etkisi vardir. Eriskin yasta testosteron hormonu  sperm uretimi, erkek tipi sac sekli olusmasina, kas kitlesinin olusmasina ve kemik kitlesi olusumuna katkida bulunur.
 Testosteron hormonu cogunlukla testislerde uretilir ancak cok az miktarda adrenal bezden de uretilir. Kadinlarda testosteron cok az miktarda  yumurtaliklarda uretilir.
 Normal eriskin erkekte total testosteron duzeyleri 3-10 ng/ml arasinda degisir ve saba saatlerine en yuksek duzeydedir. 
 Sperm Sayisi:
 Normal dol  miktari 2-6 ml arasinda degisir. Normalde spermlerin % 60 dan fazlasi hareketlidir. Sperm sayisi mililitrede  20 milyondan fazla olmalidir. 
 Dusuk Testosteron Hormonunun Yaptigi Sikayetler:
 Testosteron hormon azligi erkeklerde seks isteginde azalmaya, ereksiyon bozulmasina, sperm sayisinin azalmasina, cocuk yapma kapasitesinin azalmasina ve memelerde buyumeye neden olur. Bazi erkeklerde sicak basmalari, gece terlemeleri,  huzursuzluk, konsantre olamama, yorgunluk, uyku bozuklugu,  kolesterolde artma gorulebilir.  Uzun zaman testosteron eksikligi olan erkeklerde vucut killarinda azalma, kas kitlesinde azalma, ciltte kuruluk,  sakal tras sikliginda azalma, kemiklerde erime, testislerde kuculme ve yumusama olusabilir. Genc erkeklerde ise vucut killarinda gelisme olmaz, kas kitlesi gelismez, penis ve testisler buyumez. Ayrica sesleri incedir.
 Yaslilikta Testosteron Azalmasi (Andropoz)
 Erkeklerde yas ilerledikce testosteron uretimi azalir. Ayrica bazi kisilede hipofiz bezinden LH hormonu salgisi azalabilir. LH azalmasi da testosteron uretimini azaltir.  Yaslilarda ayrica kanda testosteronu baglayan ve tutan SHBG adli protein artar ve bu nedenle serbest testosteron miktari azalir. Testosteron uretimi genc erkeklerde  sabah leyin en yuksek duzeyde iken yaslilikta bu  bozulur.  Yaslilikta testosteron azalmasina bazen ‘’Andropoz’’ denir.

Kimlerde Testosteron Dusuk Olabilir?
 Bir erkekte kaslarda gittikce azalma, seks isteginde azalma, ereksiyon problemi veya sperm sayisinda azalma varsa testosteron hormonu dusuk olabilir. Genc bir erkekte kucuk testisler varsa, penis kucukser, vucut killari azsa, sakal az veya cikmiyorsa ve ses ince ise  testisleri iyi calismiyor veya testosteron dusuk olabilir.
Tedavi:
Dusuk testosteronu olan kisilere testosteron ilaclari verilir. Bu ilaclar hap, bant ve igne seklinde olabilir.  Bu kisiler ayrica egzersiz yaparak kas gelisimini artirmalidir.  Kas gelisimi icin D vitamini eksikligi varsa alinmali, proteinli beslenmeli ve stresten uzak durmalidir.